Memelilerin en geniş takımı olan kemiriciler, günümüzde yaşayan
memelilerin yarısından fazlasını içine almaktadır.
Kemiriciler insanların besinlerini, tahta, kağıt, deri,kumaş gibi
maddeleri, yeraltı telefon kabloları, elektrik izolasyonları gibi yapıları
keskin dişleriyle kemirerek zarar vermeleri ve bazı tehlikeli hastalıkları
bulaştırmaları nedeniyle insan yaşamında önemli rol oynamaktadırlar.
Zoologlar tarafından yaklaşık 3000 kemirici türü saptanmıştır.
Bunlar içinde halk sağlığına ve ekonomiye verdikleri zarar bakımından
en önemlileri ve en çok bilinenleri Mus musculus (Ev
faresi), Rattus norvegicus (Kahverengi sıçan) ve Rattus
rattus (Siyah sıçan=Ev sıçanı) türleridir.
Genellikle fare denince M.musculus, Sıçan denince R.rattus türleri
akla gelir.Ev fareleri doğada yaşayan yaban formlarının varlığına
karşın, genelde insanlarla iç içe yaşayan nispeten küçük bir
gruptur. İnsanlığın ilk zamanlarından beri zararlı olarak kabul
edilen M.musculus, halk sağlığına ve ekonomiye verdikleri zarar yönünden
daha büyük kemiricilerin özellikle R.rattus ve R.norvegicus'un gölgesinde
kalmıştır.
Kemiricilerin insanlara hastalık bulaştırması çeşitli yollardan
olmaktadır. Nadiren bir kemirici tarafından ısırılmak veya bir
kemirici leşine dokunma sonucunda, fakat çoğunlukla kemiricilerin kılı,
idrarı veya dışkısı ile kirlenmiş yiyeceklerin yenilmesi yada kan
emici eklembacaklılarla ilişkiye geçilmek suretiyle olmaktadır.
Kemiricilerin bulaştırdıkları hastalıklar arasında en korkunç
olanı koyu renk kabarcıkla deride beliren ve siyah ölüm denen
veba hastalığıdır.İnsanlara veba hastalığı sıçan piresi
aracılığıyla kemiricilerden taşınmaktadır.
Ev farelerinin, bazı
hastalıkların taşınmasında sıçanlardan daha fazla rol oynadığı
sanılmaktadır. Örneğin, salmonella grubu bakteriler tarafından oluşurulan
besin zehirlenmelerinde, hastalık etkenleri farklı kemirici türleri
tarafından insanlara taşınmasına karşılık, özellikle ev fareleri
hastalığın yayılmasında çok önemli rol oynamaktadırlar.
Kemiriciler
gıda maddelerini kıl, dışkı ve idrarları ile kirleterek kullanılmaz
hale getirirler.Kemiriciler, ekili ve depolanmış ürünlere verdikleri
zarardan başka kumaş ve inşaat malzemelerini de tahrip ederler. Ayrıca
elektrik kablolarını, telefon tellerini, bilgisayar kablolarını
otomobillerin motor çevresindeki plastik malzemeleri ve izolasyon
malzemelerini kemirerek kullanılmaz hale getirirler.
Fareler düşük sıcaklık
koşullarından fazla etkilenmezler. Bir dişi doğum yaptıktan iki hafta
sonra tekrar gebe kalabilir. Gebelik süreleri uygun şartlar altında 3
haftadır. Bir dişi, bir batında 10 adet, yılda ise 50 adet yavru doğurabilir.Yavru
fareler hızla erginleşerek 6 ile 8 haftalık iken üreme yeteneğine
sahip olurlar.
R.rattus'lar ve R.norvegicus'lar 3 ile 5 ay içerisinde eşeysel
olgunluğa erişirler. Bu olgunlaşma 18 aya kadar devam eder. Gebelik süreleri
22-24 gün kadardır. Her doğumda 6-12 yavru meydana getirebilirler. Bir
defada 20 yavru doğurdukları saptanmıştır.
Farelerin su ihtiyaçları
çok azdır. Su ihtiyaçlarının çoğunu sulu yiyeceklerden karşılarlar.Ev
fareler genelde geceleri aktiftir.
